Dodatki do żywności „E” – co nam mówią te oznaczenia?

Litera „E” na etykiecie produktu nadal bywa utożsamiana ze sztucznym lub niepożądanym składnikiem. Tymczasem taki symbol nie mówi ani o pochodzeniu substancji, ani o jej jakości. Jest przede wszystkim elementem systemu oznaczania dodatków do żywności stosowanego w Unii Europejskiej.

Co dokładnie oznaczają numery E i czego można się z nich dowiedzieć?

Czym są dodatki do żywności?

Dodatki do żywności to substancje, które nie są zwykle spożywane jako żywność sama w sobie, lecz są celowo dodawane do produktów w określonym celu technologicznym. Mogą m.in. pomagać w zachowaniu trwałości, nadawać odpowiednią barwę i konsystencję, regulować kwasowość czy ułatwiać połączenie składników receptury.

Ich stosowanie w Unii Europejskiej regulują przepisy określające m.in., które substancje są dopuszczone w poszczególnych kategoriach żywności i na jakich warunkach mogą być wykorzystywane. Dodatki są również oceniane pod kątem bezpieczeństwa.

Numer E pozwala zidentyfikować konkretny dodatek do żywności w europejskim systemie oznaczeń. Nie informuje natomiast, czy dana substancja została pozyskana ze źródła naturalnego, czy otrzymana w inny sposób. Dlatego samo „E” nie jest synonimem składnika syntetycznego.

Jakie funkcje pełnią dodatki „E”?

Dodatki stosuje się ze względu na konkretną funkcję technologiczną. W zależności od produktu mogą odpowiadać za jego trwałość, konsystencję, barwę czy zachowanie określonych właściwości podczas produkcji i przechowywania.

Do grup dodatków spotykanych w żywności należą m.in.:

• barwniki, np. E160a (karoteny) czy E162 (czerwień buraczana), stosowane do nadawania lub przywracania barwy;
• substancje konserwujące, np. E202 (sorbinian potasu) czy E211 (benzoesan sodu), pomagające ograniczać rozwój drobnoustrojów i wydłużać trwałość produktów;
• przeciwutleniacze, np. E300 (kwas askorbinowy) czy E306 (ekstrakt bogaty w tokoferole), ograniczające niepożądane zmiany związane z utlenianiem;
• substancje zagęszczające i stabilizatory, np. E440 (pektyny), E412 (guma guar) czy E415 (guma ksantanowa), wykorzystywane do uzyskania i utrzymania odpowiedniej konsystencji;
• emulgatory, np. E322 (lecytyny) czy E471 (mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych), ułatwiające tworzenie i utrzymywanie mieszanin składników, które naturalnie trudno się ze sobą łączą;
• regulatory kwasowości, do których należy m.in. E330 (kwas cytrynowy), wykorzystywane do kontrolowania kwasowości lub zasadowości produktu;
• substancje spulchniające, np. E503 (węglany amonu), wykorzystywane m.in. w produkcji niektórych wyrobów piekarniczych i cukierniczych;
• substancje słodzące, np. E960 (glikozydy stewiolowe ze stewii) czy E967 (ksylitol), stosowane do nadawania produktom słodkiego smaku;
• wzmacniacze smaku, np. E621 (glutaminian monosodowy), które wzmacniają smak lub zapach żywności;
• substancje przeciwzbrylające, np. E551 (dwutlenek krzemu), pomagające zachować sypkość produktów.

Niektóre dodatki występują również naturalnie w żywności lub są pozyskiwane z surowców naturalnego pochodzenia. Dobrym przykładem są pektyny obecne w owocach czy kwas askorbinowy występujący naturalnie m.in. w owocach i warzywach. Pochodzenia substancji nie można więc określić wyłącznie na podstawie tego, czy ma numer E.

Czy wszystkie „E” są szkodliwe?

Nie. Sam numer E nie jest informacją o szkodliwości substancji. Oznacza konkretny dodatek do żywności, którego stosowanie podlega określonym przepisom.

Bezpieczeństwo należy rozpatrywać w odniesieniu do konkretnej substancji i warunków jej stosowania. Dla części dodatków określa się dopuszczalne poziomy w poszczególnych kategoriach produktów, a w niektórych przypadkach stosuje się zasadę quantum satis – dodatek wykorzystuje się w ilości nie większej niż potrzebna do osiągnięcia zamierzonego celu technologicznego.

Dlatego sama obecność numeru E w składzie nie pozwala ocenić produktu jako „dobrego” lub „złego”. Znacznie więcej mówi informacja o tym, jaka substancja kryje się pod danym oznaczeniem i jaką funkcję pełni w recepturze.

Rosnące znaczenie naturalnych składników

Przy projektowaniu nowych produktów producenci mogą brać pod uwagę nie tylko właściwości technologiczne składników, ale również sposób, w jaki będą one prezentowane w składzie i komunikowane konsumentom. Stąd zainteresowanie m.in. krótszymi listami składników, naturalnymi aromatami czy ekstraktami.

Warto jednak rozróżnić aromaty od dodatków do żywności. Z prawnego punktu widzenia są to odrębne kategorie regulowane przez inne przepisy. Aromat nie staje się więc „dodatkiem E” tylko dlatego, że został wykorzystany do nadania produktowi określonego smaku lub zapachu.

GBD dostarcza producentom żywności aromaty i składniki dobierane do konkretnych zastosowań. Przy opracowywaniu receptury znaczenie ma nie tylko oczekiwany smak, ale również rodzaj produktu, proces technologiczny oraz wymagania dotyczące jego składu i oznakowania.

Świadome czytanie etykiet

Numer E warto traktować przede wszystkim jako informację pozwalającą zidentyfikować konkretny dodatek do żywności. Sam symbol nie przesądza o jego pochodzeniu ani nie pozwala ocenić całego produktu.

Przy czytaniu etykiety znacznie więcej daje sprawdzenie, jaka substancja została zastosowana i jaką pełni funkcję. Podobnie przy projektowaniu receptury – znaczenie ma nie samo unikanie określonych oznaczeń, lecz świadomy dobór składników do produktu, technologii i założeń producenta.