Miłość, porwanie i fabrykanckie miliony - opowieści z historii Zgierza

W starych murach Zgierza kryją się historie, które brzmią jak scenariusze filmowe — rezydencje budowane z uczucia, rodzinne spory kończące się porwaniem i pałace, które przemieniły się w miejsca kameralnych uroczystości. W tych opowieściach widać zarówno romantyzm, jak i chłodny kalkul biznesu — a po nich zostały ulice, domy i rytuały miasta.

• Gdzie stanęła Augustówka i dlaczego była inna
• Porwanie, miłość i kino - sprawa Henryki Zylbersztajn
• Pałac Ślubów - rezydencja, która zmieniła przeznaczenie

Gdzie stanęła Augustówka i dlaczego była inna

Wille fabrykantów zwykle wznoszono blisko zakładów, przy dymiących kominach. Inaczej postąpił Adolf Gustaw Borst — dla chorej żony Karoliny Augusty kupił działki na obrzeżach i kazał wznosić dom z dużym ogrodem, stawami i spacerowymi alejkami. Willa na dzisiejszej ul. Pułaskiego szybko stała się symbolem prywatnego azylu. Gdy Karolina Augusta zmarła przed ukończeniem prac, a niedługo potem zmarł też Adolf Gustaw Borst, remont dokończył jego brat Juliusz Robert Borst. Nazwa „Augustówka” przyjęła się na pamiątkę i pozostała znakiem pamięci o uczuciu, które miało wymiar materialny — dom, ogrody, meble, zabytkowe detale.

Porwanie, miłość i kino - sprawa Henryki Zylbersztajn

Najgłośniejszy romans z okresu międzywojennego obracał się wokół młodej Henryki Zylbersztajn i operatora kina Jerzego Rybickiego. W 1938 roku wydarzenia nabrały dramatyzmu, gdy rodzina Henryki — właściciela owocarni przy ul. Piłsudskiego — sprzeciwiła się związkowi i planowanej konwersji wyznaniowej dziewczyny. Konflikt przybrał na sile: Henryka opuściła dom i zamieszkała z narzeczonym przy ul. Wschodniej 6, a na reakcję ojca nie trzeba było długo czekać. Mężczyzna, korzystając z pomocy wynajętych „drabów”, porwał córkę i przewiózł ją do mieszkania ciotki przy ul. Zgierskiej 34 w Łodzi. Sprawą zajęły się wtedy organy ścigania — ojciec trafił do aresztu, a rodzina usiłowała skłonić Jerzego do rezygnacji z ukochanej, oferując w zamian sfinansowanie budowy kina. On odmówił. Wobec interwencji policji i rosnącej presji społecznej rodzice odstąpili — zgadzając się na ślub cywilny, który zakończył ten głośny wówczas wątek.

Adresy i miejsca związane ze sprawą:

• ul. Piłsudskiego — owocarnia rodziny Zylbersztajnów
• ul. Wschodnia 6 — mieszkanie narzeczonych
• ul. Zgierska 34 (Łódź) — kryjówka uciotki

Pałac Ślubów - rezydencja, która zmieniła przeznaczenie

Historia pałacu stojącego przy ul. 1 Maja też ma swoje korzenie w małżeństwach o bardzo praktycznym charakterze. Rodzina Zachertów prowadziła tu kiedyś folwark Zegrzany; patriarchalny styl rządzenia i małżeństwa „z rozsądku” — jak w przypadku Wilhelma Fryderyka Zacherta, który poślubił bratanicę młodszą o 46 lat — były częścią strategii zabezpieczenia majątku. Z kolei to dzięki małżeństwu Ksawerego Pniewskiego z Marią Zachert powstała rezydencja nawiązująca do włoskiego renesansu, dziś znana jako Pałac Ślubów. Budynek, pierwotnie prywatna willa fabrykanta, przechodził kolejne role — po wojnie mieściły się tam struktury partyjne, a w latach 70. XX wieku obiekt stał się siedzibą Urzędu Stanu Cywilnego. W ten sposób przestrzeń stworzona przez przemysłową elitę przybrała społecznie odmienną funkcję — miejsce, gdzie zaczynają się nowe życie i związki.

W pałacu warto zwrócić uwagę na:

• renesansowe detale elewacji i wnętrz
• historyczny kontekst miejsca na terenie dawnego folwarku Zegrzany
• rolę obiektu w życiu miasta po wojnie i jego przystosowanie do funkcji urzędowych

Przytoczone historie łączą prywatne wybory z miejską tkanką — to nie tylko anegdoty, ale ślady decyzji, które ukształtowały przestrzeń Zgierza. Spacerując dziś od willi na ul. Pułaskiego przez zakątki pamiętające fabrykantów aż do Pałacu Ślubów przy ul. 1 Maja, można zobaczyć, jak uczucia i ambicje przełożyły się na kamień, ogród i instytucję. Dla mieszkańców to wygodny szlak historyczny — architektura, fragmenty losów prywatnych i instytucjonalnych przemian mieszają się tu na niewielkiej przestrzeni, oferując zarówno estetyczne wrażenia, jak i konkretne miejsca do odwiedzenia przy okazji spaceru po mieście.

na podstawie: Urząd Miasta Zgierz.